{"id":72,"date":"2011-11-12T19:12:07","date_gmt":"2011-11-12T17:12:07","guid":{"rendered":"http:\/\/jasperblom.eu\/?p=72"},"modified":"2011-11-12T19:17:16","modified_gmt":"2011-11-12T17:17:16","slug":"lekenpraatje","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jasperblom.eu\/?p=72","title":{"rendered":"Introductie bij openbare verdediging Jasper Blom"},"content":{"rendered":"

Dames en heren, beste familie, lieve vrienden en kennissen,<\/strong><\/p>\n

Het lekenpraatje dient traditioneel om over je onderzoek uit te wijden. Wat was de vraagstelling, welke hypothesen heb je onderzocht, welke methode heb je gebruikt. Zoiets had ik natuurlijk ook voorbereid. Maar zoals jullie weten staat mijn onderwerp nogal in de belangstelling op het moment. Sinds de financi\u00eble crisis is mijn onderzoek naar de governance van het mondiale financi\u00eble systeem opeens ook voor een breed publiek actueel. Ik wil daarom deze 10 minuten liever gebruiken om te praten over de crisis van vandaag. Om precies te zijn de financi\u00eble crisis. Ik wil mijn 10 minuten gebruiken om uit te leggen waar het mis gegaan is. Ik wil mijn 10 minuten gebruiken om te vertellen waarom er een tentenkamp op het beursplein staat. En eigenlijk wil ik mijn 10 minuten gebruiken om duidelijk te maken waarom u allen mee zou moeten doen met de discussies in de occupy kampen. En als u morgenochtend om 12 uur op het beursplein te koud vindt, of verwacht een kater te hebben, is het in ieder geval goed dat we nu alvast een beginnetje kunnen maken met een discussie over de financi\u00eble crisis. De ecologische crisis en de wereldvoedselcrisis bewaren we dan maar voor een andere keer.<\/p>\n

Die discussie is nodig omdat de governance van het financi\u00eble systeem veel te belangrijk is om over te laten aan een stel technocraten of policy wonks zoals ik. Het financi\u00eble systeem speelt een cruciale rol in het beantwoorden van de klassieke kernvraag van de wetenschap der Politicologie: \u2018who gets what, when, and how.\u2019 Zowel de boom<\/em> aan het begin van de 21e<\/sup> eeuw als de huidige bust<\/em> zijn daarmee door en door politiek. We kunnen genoeglijk vaststellen dat de financi\u00eble markten gefaald hebben. We kunnen genoeglijk vaststellen dat de regulering van het financi\u00eble systeem tekortgeschoten is. De vraag is echter: Hoe nu verder?<\/p>\n

Vorig jaar rond deze tijd heb ik met een aantal collega\u2019s een boek uitgebracht waarin we laten zien hoe de crisis ontstaan is. De groei en verwevenheid van het financi\u00eble systeem speelt daarin een belangrijke rol. Die groei en integratie is niet uit het niets ontstaan. Het mondiale financi\u00eble systeem is geen natuurkracht, de crisis geen tsunami. Er is een constante wisselwerking tussen de governance en de marktstructuur. De toezichthouders reageren op de marktontwikkelingen met nieuwe regulering, terwijl de markt weer reageert op die nieuwe regulering, und so fort und so weiter. De ontwikkelingen in de financi\u00eble markten zijn dus het gevolg van beslissingen die genomen worden door bankiers en politici. Dit lijkt een beetje een technisch verhaal, maar het is wel heel belangrijk om te begrijpen wat er aan de hand is. Het laat zien dat er afdoende aanknopingspunten zijn om het financi\u00eble systeem te veranderen. Economen die zeggen dat er geen alternatief is hebben een gebrek aan historisch besef. Het is aan ons allen om een steentje bij te dragen aan die alternatieven, zowel via de politiek als via de markt.<\/p>\n

Met de kennis van nu kan de uitkomst van het beleidsproces tot nog toe als minder gelukkig beschouwd worden. Er is een mondiale financi\u00eble orde geconstrueerd die gebaseerd was op de superioriteit van marktmechanismen. Het toezicht op banken moest vooral gebaseerd zijn op de geavanceerde interne modellen van banken. Als er transparantie zou zijn dan zou de markt er voor zorgen dat banken veilig waren. De toezichthouder zou een juiste risicocultuur bij banken stimuleren. Klein probleem was dat de modellen niet blijken te werken in tijden van crisis. De transparantie van ratings bleek een kaartenhuis. En door de securitisatie van subprime hypotheken waren risico\u2019s wel uit het zicht verdwenen, maar niet volledig van de balans. Miljarden aan staatssteun was nodig om banken overeind te houden. Marktgeori\u00ebnteerde regulering is leuk als er winst gemaakt wordt. Bij verliezen blijkt de financi\u00eble sector echter \u2018too-big-to-fail\u2019 en mag de burger ervoor opdraaien.<\/p>\n

Ook voor landen moest zoveel mogelijk marktdiscipline gelden. In plaats van een faillissementshof voor staten, dienen crisislanden zelf te onderhandelen met marktpartijen. Landen die in crisis verkeren moeten onderhandelen met internationale topbankiers die jarenlange ervaring hebben met het vel over de oren halen van ministers van financi\u00ebn. In de Eurozone lijkt \u2018de markt\u2019 altijd gelijk te hebben, en kan slechts vrijwillig gevraagd worden om een bijdrage te leveren. Een sterke lobby van banken en enkele opkomende markten hebben weten te voorkomen dat er adequate regels kwamen voor een ordentelijke afwikkeling van crises. Mede daardoor zitten we nu met de gebakken peren. Het enige wat men weet te bedenken in de Eurozone lijkt een ouderwets IMF programma: hard bezuinigen. Er lijkt weinig geleerd van de storm van kritiek die ontstak na de Azi\u00eb crisis. Kritiek die het Onafhankelijke Evaluatiekantoor van het IMF zelf deels bevestigde nota bene.<\/p>\n

Er is dus wel wat af te dingen op zo\u2019n marktgeori\u00ebnteerd financieel systeem. Het lijkt haast dat de economie in dienst staat van de financi\u00eble markten in plaats van andersom. Zijn de bankiers en ministers van financi\u00ebn die dit systeem gebouwd hebben daarmee schuldig aan de crisis? Horen bankiers en Alan Greenspan in de bak?<\/p>\n

Zo makkelijk is het niet. Men heeft het spel grosso modo volgens de regels gespeeld. We moeten dus de regels proberen te veranderen als we een andere uitkomst willen. Daarom heb ik in mijn onderzoek gekeken hoe de onderhandelingen over regulering verlopen. De afgelopen decennia hebben deze zich verplaatst van nationale regeringen naar internationale beleidsfora zoals de G10 en het Bazelse Comit\u00e9 voor Bankentoezicht. Daarmee ontstond in toenemende mate een gelijkgezinde groep internationale financi\u00eble experts. De ministers van financi\u00ebn en centrale bankiers ontdekten dat ze meer gemeen hadden met collega\u2019s van over de landsgrenzen dan met binnenlandse belanghebbenden. In een proces van groepsdenken ontstond een probleemdefinitie waarbij marktgeori\u00ebnteerde regulering de norm werd. De onderliggende veronderstelling was de effici\u00ebntie en effectiviteit van financi\u00eble markten, enthousiast bepleit door een batterij economen die graag de wereld wilden vormen naar hun theoretische modellen.<\/p>\n

Volgensmij moeten we dit proces doorbreken. Ik zie aanknopingspunten genoeg voor een alternatieve koers. Als je mij vraagt hoe het financi\u00eble systeem klaar gemaakt moet worden voor de uitdagingen van de 21e<\/sup> eeuw dan zeg ik:<\/p>\n